Þriðjudaginn 14. nóvember, 2006 – Aðsent efni

Hvernig foreldri ert þú?

Gunnar Einar Steingrímsson fjallar um uppeldismál

Gunnar Einar Steingrímsson fjallar um uppeldismál: “Ljóst þykir að vænlegast til árangurs í uppeldi er að skipa sér í hóp leiðandi foreldra.”

 FORELDRAR eru mismunandi í samskiptum við börnin sín hvað varðar væntingar og ábyrgð. Sumir foreldrar vænta mikils af börnum sínum og gera til þeirra kröfur á meðan aðrir vænta lítils eða jafnvel einskis og reyna sjaldan að hafa áhrif á börnin. Ábyrgðarfullir foreldrar viðurkenna þarfir barna sinna og eru í stöðugum samskiptum við þau meðan óábyrgir foreldrar hafa tilhneigingu til að hafna börnum sínum eða gera til þeirra óraunhæfar kröfur og eru neikvæðir. Ef foreldrar eru óábyrgir bregðast börn oft við í uppreisn þegar þau standa frammi fyrir miklum kröfum og finnast þær óréttlátar eða ágengar.

Bandaríski sálfræðingurinn og fræðikonan Diana Baumrind hefur rannsakað mismunandi uppeldisaðferðir foreldra og skiptir foreldrum í fjóra flokka; skipandi foreldrar, leiðandi foreldrar, eftirlátir foreldrar og afskiptalausir foreldrar;

Skipandi foreldrar: Stjórna börnum sínum með boðum og bönnum og refsa þeim fyrir misgjörðir. Reglur eru margar og skýrar og þeim skal hlýtt í einu og öllu. Þeir útskýra sjaldan ástæður fyrir reglunum sem þeir setja og reiða sig gjarnan á refsingar. Slíkir foreldrar nota sjaldan röksemdir og sýna börnum yfirleitt litla hlýju og uppörvun. Einkenni í þroska barna sem alast upp við þessi skilyrði eru miklar skapsveiflur, pirringur, óánægja, ósjálfstæði o.fl.

Eftirlátir foreldrar: Bregðast vel við hugmyndum barna sinna og leyfa töluverða sjálfsstjórn. Þeir sýna börnunum gjarnan hlýju en setja hinsvegar ekki skýr mörk og reglur eru óljósar. Það vantar áhersluþætti í uppeldinu og ekki eru gerðar miklar kröfur. Fáar reglur eru settar og þeim ekki fylgt eftir, þannig skapast oft mikið ósamræmi á milli reglna og viðurlaga. Aðhald er lítið sem ekkert og einkennist oft af lítilli örvun til sjálfstrausts og sjálfstæðis. Ást og hlýja er til staðar og börnin geta leitað til foreldra sinna þegar á reynir. Þessir foreldrar eru undanlátssamir og forðast beina árekstra. Börnin eiga oft erfitt með að fóta sig og sýna gjarnan árásarhegðun og eru óróleg. Þau skortir oft á tíðum sjálfsaga, sjálfstraust og metnað til að ná árangri.

Afskiptalausir foreldrar: Ala börnin sín upp í algeru stjórnleysi og afskiptaleysi. Þeir gera litlar sem engar kröfur til barnanna og setja þeim engin skýr mörk. Segja má að þessi uppeldisaðferð einkennist af vanrækslu. Foreldrarnir veita börnunum sínum engan veginn nægjanlegan stuðning og bregðast ekki við hugmyndum þeirra. Börn sem vaxa upp við slíkar aðstæður geta orðið félagslega vanhæf.

Leiðandi foreldrar: Krefjast þroskaðrar hegðunar af barninu og taka vel á móti hugmyndum þess. Þeir eru hvorki uppá þrengjandi né setja barninu stólinn fyrir dyrnar. Engu að síður setja þeir skýrar reglur og mörk um hvað er tilhlýðilegt og hvað ekki. Til þess nota þeir útskýringar og hvetja barnið til að tjá sín sjónarmið og skýra þau út. Þessi aðferð er stjórnsöm en um leið sveigjanleg þar sem foreldrar gera margvíslegar en sanngjarnar kröfur til barnsins. Barnið tekur þátt í ákvörðunum varðandi fjölskylduna og hefur kost á að koma skoðunum sínum á framfæri. Þessir foreldrar nota stjórnun á lýðræðislegan hátt og bera virðingu fyrir sjónarmiðum barnsins. Reglur eru settar miðað við aldur og þroska barna og eru útskýrðar vel og vandlega. Leiðandi foreldrar sýna börnunum mikla hlýju, hvatningu og uppörvun. Börn sem eru alin upp á þennan hátt hafa góða sjálfsmynd og eru athafnarsöm, félagslynd og sjálfsörugg. Þau eru dugmikil, eiga gott með að aðlagast og ná iðulega góðum námsárangri. Þetta er talin vænlegasta uppeldisleiðin þegar litið er til framtíðar barnanna.

Ljóst þykir að uppeldisaðferðir foreldra ráða miklu til um hver tengslin eru á milli þátttöku foreldra í skólagöngu barna og námsárangurs. Þátttaka foreldra í skólagöngu unglinga ýtir undir betri námsárangur einungis hjá unglingum leiðandi foreldra. Það er því ekki aðeins hvað foreldrar gera í tengslum við skólastarfið og námið sem skiptir mestu máli heldur hvers konar uppeldisaðferðir foreldrar nota í samskiptum við börnin sín. Börn sem búa við leiðandi uppeldi eru móttækilegri fyrir leiðbeiningum foreldra heldur en börn sem búa við annarskonar uppeldi. Þannig verður félagsmótunin árangursríkari. Heimili sem einkennist af gagnkvæmu trausti og viðurkenningu þar sem málin eru rædd og áhersla er lögð á að laða fram sjónarmið bæði barnanna og foreldranna efla vitsmunalegan og félagslegan þroska barnanna og styrkir sjálfsmynd þeirra og ábyrgðarkennd.

Ljóst þykir að vænlegast til árangurs í uppeldi er að skipa sér í hóp leiðandi foreldra. Þar sem barnið er virt sem sjálfstæður einstaklingur og það fær tækifæri til þess að tjá sig og því er mætt með skilningi, hlýju, ást og aga. Reglurnar eru skýrar og þær eru vel útskýrðar fyrir barninu og barnið á sjálft þátt í því að móta reglurnar á lýðræðislegum grunni.

Höfundur er með b.a. próf í guðfræði og er æskulýðsfulltrúi Grafarvogskirkju í Reykjavík.

www.mbl.is 

Deildu með öðrum ...Share on Facebook
Facebook
0Share on LinkedIn
Linkedin
Tweet about this on Twitter
Twitter
Pin on Pinterest
Pinterest
0Share on Reddit
Reddit
0